ગુર્જર કાવ્ય ધારા………a way of talking

ઊંચી મેડી ને એનાં ઊંચા ઝરૂખા

એથી ઊંચા રે એના જોનાર !

….સૂરજ ઊગે સોહામણો !

પાંપણ પોચી ને એમાં સપનાઓ કૂણાં

એથી કૂણાં રે એના અણસાર !

….સૂરજ ઊગે સોહામણો !

કાયા હાંફે ને એમાં હાંફે એક હૈયું

એથી હાંફે રે એનાં ધબકાર !

….સૂરજ ઊગે સોહામણો !

પગને રોકું તો ભાગે એનાં રે પગલાં

એથી ભાગે રે એનાં વિચાર !

….સૂરજ તપે સોહામણો !

વાયુ વેગીલો ને વેગીલા મારા શ્વાસ

એથી વેગીલા હો એ તોખાર !

….સૂરજ તપે સોહામણો !

કોરી આંખોમાં આવ્યાં ધસમસતા પૂર ને

જાત વહી ચાલી એની મોઝાર !

….સૂરજ ડૂબે સોહામણો !

                                                             …..સુધીર પટેલ

આજે કવિશ્રી સુધીર પટેલે

તેમની એક તાજી જ રચના ગુજરાતી કાવ્યરસિકો માટે આપી છે.

પ્રતિક્ષા—કરી છે રાધાએ માધવની, ગોપીએ ગોપાલ ક્રિશ્નની, મીરાંએ ગિરિધર

નાગરની. આવી જ એક તીવ્ર પ્રતિક્ષાની કવિએ અહીં ઝાંખી કરાવી છે. “સૂરજ

ઊગે સોહામણો” નું પુનરાવર્તન કાવ્યને સુંદર લય આપે છે અને ગેય બનાવે

છે, મેડી, ઝરુખો, વેગીલો, તોખાર, મોઝાર વગેરે શબ્દોનો પ્રયોગ લોકગીતનો

અણસાર આપે છે.      ઊંચી મેડી, ઊંચો ઝરુખો અને એથી ય ઊંચી નાયિકાની

નજર છે જે દૂર દૂર પૂર્વે ક્ષિતિજે સૂરજને ઊગતો નિહાળે છે ને તેને મનમાં એક

આશા બંધાય છે- આજે મારો સાજન જરૂર આવશે. પોચી પાંપણોમાં આવતા

કૂણાં સપનાઓમાં એને સાજનના આવવાના કૂણાં કૂણાં અણસાર મળી ગયા છે.

જેમ સમય પસાર થતો જાય છે તેમ તેના શ્વાસની ગતિ વધે છે. કાયા, હૈયું અને

એને પરિણામે એના ધબકાર હાંફવા લાગે છે. સાજનને મળવાની તાલાવેલીમાં

એના પગ રોક્યા રોકાતા નથી, પગ કરતાં ય એના પગલાં ને વિચારો તેજ

ગતિએ આગળ દોડે છે. એ ઈચ્છે છે કે એના આવનારના ઘોડા વાયુ કરતાં ય

પણ વધુ વેગીલા હો ! જેથી મિલનની ઘડી નજીક આવે. સૂરજ મધ્યાહ્ને બરાબર

તપ્યો છે, નાયિકાનો જીવ થાકીને લોથપોથ થઈ ગયો છે. અંતે આવે છે સૂરજના

ડૂબવાની ઘડી ! નાયિકાની શુષ્ક કોરી આંખોમાં આંસુઓના પૂર ધસી આવે છે

અને જાણે એ પૂરમાં એની જાત વહેવા લાગે છે. સૂરજનું ઊગવું, તપવું ને ડૂબવું-

પ્રકૃતિ સાથે નાયિકાના વિરહવીંધ્યા હૈયાની વ્યાકુળતા અહીં સમરસ થાય છે.

આવા જ ભાવને પ્રગટાવતું એક લોકગીત પણ માણીએ—

આવ્યાં આવ્યાં કાંઈ વિલાયતુંના વહાણ જો

પણ ના આવ્યાં રે નાવલિયા તારાં નાવડાં

ઊચેં ઊડે કાંઈ કૂવા કેરા થંભ રે

આ એવા રે ફફડે રે મારાં આ કાળજાં

ચૂંદડી ને નારિયેળ ખારેક ને સિંદૂર જો

આ પૂનમે ચડાવશું દરિયાદેવને

કંથડો મારો કોડીલો જાણે કાન્હ જો

આ રાધા રે જુએ છે એની વાટડી.

ઓ આષાઢના પ્રથમ મેઘ

નથી કોઈ સંદેશ,

આજ પિયુ છે

મારે ઘેર, મારે દેશ.

મેઘની ડફલી ગજવી ગઈ

આભ અટારી ને

મને જગવી ગઈ

આખે આખી મેઘલી રાત.

દર આષાઢે મેઘ હવે તો

રાહ જુએ છે,

જન્મ્યો કોઈ કાલિદાસ

આ વર્ષે ?

                  …..કીર્તિકાન્ત પુરોહિત

મેઘ-  શ્યામના રંગે રંગાયેલો, પ્રિયજનનો સંદેશ લાવતો -લઈ જતો, આભ અટારી

ગજવતો, ધરતીને પોતાના જળથી પુલકિત કરતો, કવિઓનો પ્રેરણા સ્તોત્ર- આવા

મેઘનું સંવેદનાપૂર્ણ ચિત્ર કાવ્યના નવા જ પ્રકાર મોનોઈમેજમાં કવિએ ખૂબીપૂર્વક  

રજુ કર્યું છે.

પંખી– આ ડાળે ઓ ડાળે

અંતરાળે છેવટ… માળે !

000

જ્ઞાનીજનને હોય ના, જ્ઞાન-માનનો ભાર,

વારિ ભરેલાં વાદળાં કરતાં વ્યોમવિહાર !

000

પડછાયા તો નાના-મોટા થાય,

પડછાયાથી મૂળને કેમ મપાય ?!

000

સાંજ પડી ને દીવા થયા,

તેજ-તિમિરના વી’વા થયા !

000

વાડમાં પંખી ગાતું ગાન,

બાજુમાં બિલ્લી….ઊંચે કાન !

                                     …..જયંત પાઠક

પાંદડાં બધાં જ

ખ

રી

ગયાં હોય

અને

પંખીઓ પણ

ચૂપ

થઈ ગયાં હોય

અને રસ્તો ક્યાંયે

લઈ જતો ન હોય

ત્યારે

સાંજ

પ

ડી

ગઈ હોય છે

કોઈ પણ

સંબંધની ! 

            …..જયા મહેતા

મૂળથી સંશય વિખેરી ના શક્યા,  

કોઈને ભીતર ઉછેરી ના શક્યા. 

એકબીજાને સતત ટોળે વળ્યા,

પણ સ્વયંને સહેજ ઘેરી ના શક્યા.  

પત્ર વર્ષોથી અધૂરો રહી ગયો,

એક પણ અક્ષર ઉમેરી ના શક્યા.

આંખને ટૂંકું પડ્યું લ્યો વસ્ત્ર આ,

પારદર્શકતા પહેરી ના શક્યા.

દેવ છેવટ થઈ ગયા પથ્થર બધા,

શ્રદ્ધાના શ્રીફળ વધેરી ના શક્યા.

શું મનોમંથનથી ‘વંચિત’ નીપજે,

એક ટંકની છાસ જેરી ના શક્યા.

                                       …..વંચિત કુકમાવાલા

સંશયોથી વીંટળાયેલો માણસ કોઈને ય પોતાના દિલમાં સંઘરી શકતો નથી કે

પોતાની જાતને ય પ્રેમ કરી શકતો નથી. કંઈક કહેવું છે પણ કહી શકતો નથી.

ચહેરાની આરપાર કોઈના દિલની, મનની વાત કળવી તેના માટે મુશ્કેલ છે.

ભગવાન પર પણ હવે તેને શ્રદ્ધા રહી નથી. કવિ કહે છે જ્યાં સુધી તે પોતાના

મનમાંથી સંશયોને ખંખેરી નહીં નાખે ત્યાં સુધી કંઈ વળવાનું નથી.

સરળ ભાષા અને વિચારોનું ઊંડાણ કવિની  પરિપક્વતાની પ્રતિતી કરાવે છે.

ઝાડથી ખરે પાંદડું એમાંય

કેટલાં કિરણ આથમ્યાનું સંભારણું હશે ?   

આપણી વચ્ચે ‘આવજો’ની

કોઈ ભીંત હશે, કે યાદ જેવું કોઈ બારણું હશે ? 

                                               …..માધવ રામાનુજ