છંદ-૧૬ રજઝ

છંદ-૧૬ રજઝ (ગાગાલગા)

રજઝ એક અખંડ માત્રામેળ છંદ છે.
જેનો ગણ છે- ગાગાલગા સાત માત્રા. આ પણ એક સુંદર ગેય છંદ છે. એમાં સુંદર રચનાઓ જોવા મળે છે. જેમ કે…

ઝાઝું જીવન ગુજરી ગયું,
આવો હવે શું કામનું. – રશીદ મીર

જીવન સદા જીવ્યા અમે મરજાદમાં,
કોરા રહ્યાં તેથી અમે વરસાદમાં. – નરસિંહ પરમાર

જ્યાં જ્યાં નજર મ્હારી ઠરે યાદી ભરી ત્યાં આપની,
આંસુ મહીં એ આંખથી યાદી ઝરે છે આપની ! – કલાપી

ફળફૂલથી ભરપુર ભારતવર્ષ નંદનવન હતો,
ખોટું નથી લવલેશ કે આ દેશ પણ કંચન હતો. – શયદા

અન્ય ઉદા. જેમ કે…

અપની નજરમેં આજકલ ફિર ભી અંધેરી રાત હૈ,
સાયા હી અપને સાથ થા સાયા હી અપને સાથ હૈ.

એય દિલ મુઝે ઐસી જગહ લે ચલ જહાં કોઈ ન હો,
અપના પરાયા મહેરબાં ના-મહેરબાં કોઈ ન હો.

0

Advertisements

છંદ – ૧૫ હજઝ

છંદ – ૧૫ હજઝ (લગાગાગા)

હજઝ, એક અખંડ માત્રામેળ છંદ છે. તેનો ગણ છે- લગાગાગા સાત માત્રા. હજઝ ખૂબ સુંદર ગેય છંદ છે, જેમાં ઘણી ઉત્કૃષ્ટ રચનાઓ થઈ છે. આ ગઝલકારોનો પ્રિય છંદ છે. જેમ કે…

તમારા ખુદના જીવનમાં,
તમારો કેટલો ફાળો? – કિરણસિંહ ચૌહાણ

અલગ સોડમ, અલગ ધરતી, અલગ ઓળખ,
ભર્યો નમણો મલક આખો, વતન છે ને. – તથાગત પટેલ

હતી જ્યાં વસ્લની ખ્વાહિશ, મળ્યું ત્યાં ઝેરનું પ્યાલું !
મગર તે જામને ભરતાં કહે તુજ હાથ શું આવ્યું ? – કલાપી

અમે ધારી નહોતી એવી અણધારી કરી લીધી,
અજાણી આંખડીએ ચોટ ગોઝારી કરી લીધી. – અમૃત ‘ઘાયલ’

અન્ય ઉદા. જેમ કે…

કિસી પથ્થર કી મૂરત સે મહોબત કા ઈરાદા હૈ,
પરસ્તિશ કી તમન્ના હૈ ઈબાદત કા ઈરાદા હૈ.

ન ઝટકો ઝુલ્ફ સે પાની યે મોતી ફૂટ જાયેગા,
હમારા કુછ ન બિગડેગા મગર દિલ તૂટ જાયેગા.

000

બજાવી રાખજો

ચાંદને કુરનિસ બજાવી રાખજો,
દીપ આંગણના બુઝાવી રાખજો.

ભૂલથી મોંમાં મૂકાઈ જાય તો…
ઝેર જેવું કંઇ પચાવી રાખજો.

આંખમાં ના આવવા દેશો કદી,
દર્દને દિલમાં સમાવી રાખજો.

ઔષધી ત્યારે જરૂરી હોય છે,
થોડી દુવા પણ મગાવી રાખજો.

લઇ જશે એને પવન આકાશમાં,
મન કનકવાને ચગાવી રાખજો.

કોઈ કાળે કામ એ પણ આવશે,
એક ફોટો તો મઢાવી રાખજો !

પ્રવીણ શાહ

છંદ – ૧૪ મુતકારિબ બહર

છંદ- ૧૪ મુતકારિબ બહર (લગાગા)

આ એક અખંડ માત્રામેળ છંદ છે, તેનો ગણ છે : લગાગા – પાંચ માત્રા. જે બે, ત્રણ કે વધુ આવર્તનમાં પ્રયોજાય છે. જેમ કે…

ઝરુખે ખીલી છે ઉદાસી,
ઉગી રાત આજે અમાસી. – પ્રવીણ શાહ

અમારું તો સમજ્યા કે આદત પડી છે,
તમે કેમ આંખોને ભીની કરી છે. – મનોજ જોશી

કદી પણ ન આવ્યા તમે એટલે તો,
છે વર્ષો પછી પણ કુંવારી પ્રતીક્ષા. – કિરણસિંહ ચૌહાણ

ગડી પણ ઉકેલી નથી આ કથાની,
લખ્યું શું હશે ગૂઢ મરમી લખાણે. – હર્ષદેવ માધવ

અન્ય ઉદાહરણ…

ન યે ચાંદ હોગા ન તારેં રહેંગે,
મગર હમ હમેશાં તુમ્હારે રહેંગે.

હમેં ઓર જિનેકી ચાહત ન હોતી,
અગર તુમ ન હોતે અગર તુમ ન હોતે.

0

છંદ- ૧૩ મુતદારિક બહર

મુતદારિક બહર (ગાલગા)

આ એક અખંડ માત્રામેળ છંદ છે. તેનો ગણ- ગાલગા છે. તેની પાંચ માત્રા છે. તે બે, ત્રણ, ચાર કે વધુ આવર્તનમાં પ્રયોજાય છે. જેમ કે…

વાત સોંસરવી કૈં નીકળે,
શબ્દને પણ અણી હોય છે !   – સુધીર પટેલ

દેખ તૃષ્ણાઓ પગભર બની જાય ના,
ક્યાંક મૃગજળ મુકદ્દર બની જાય ના.

‘શૂન્ય’ ઈશ્વર થવાની મથામણ ન કર,
મોક્ષ મૂશ્કેલ અવસર બની જાય ના.  – ‘શૂન્ય’ પાલનપુરી

હો ગમે તેટલું રમ્ય આ જીવતર,
કાચઘર, કાચઘર, કાચઘર, કાચઘર.   – મુસાફિર પાલનપુરી

અન્ય ઉદા.

બેખુદી મેં સનમ ઉઠ ગયે જો કદમ,
આ ગયે આ ગયે આ ગયે પાસ હમ.

ચાંદ મિલતા નહીં સબ કો સંસાર મેં,
હૈ દિયા હી બહુત રોશની કે લિયે.

000

કવિ-મિત્રો તથા ભાવક-મિત્રો પ્રસ્તુત છંદના વધુ ઉદાહરણો કોમેન્ટ વિભાગમાં આપશે
તો આનંદ થશે.

ક્રમશ:

હસે તો કહેજો

માણસ અમસ્તો પણ હસે તો કહેજો,
જે હોય મનમાં એ કહે તો કહેજો.

આ સાદ અંતે જઈ હવામાં ડૂબે,
એકાદ પડઘો જો પડે તો કહેજો.

સ્વર ધડકનોના મનને અકળાવે છે,
જો કોઈ નીરવ સ્થળ જડે તો કહેજો.

સંકેલી લઉં છું પ્યાસ પણ મારી હું,
જો પાક જળ ટીપું મળે તો કહેજો.

વાણી ઉપર મારો રહ્યો છે કાબુ,
આ બોલવું મારું કઠે તો કહેજો.

પ્રવીણ શાહ

ઉડાન રાખે છે

આંખમાં આસમાન રાખે છે,
મસ્ત-મોજી ઉડાન રાખે છે.

સૃષ્ટિને બેસુમાર ચાહે છે,
જીવ-નિર્જીવનું માન રાખે છે.

સમજી લો આંખના ઈશારાઓ,
શબ્દને બેજુબાન રાખે છે.

દૂરના લક્ષ્ય પર નજર રાખે,
ના કશું દરમિયાન રાખે છે.

શ્વાસને સ્થિર રાખી જાણે છે,
મન-ગતિ વેગવાન રાખે છે.

પ્રવીણ શાહ